Stan Flow
Motywacja wewnętrzna odgrywa znaczącą rolę w rozwoju osobistym człowieka. Pozwala ludziom kreować nowe treści, nie pod wpływem zewnętrznych nagród czy presji, ale z powodu ich własnych wewnętrznych potrzeb i wartości. Motywacja wewnętrzna jest skutecznym motorem napędowym dla wszelkiej działalności twórczej.
Oryginalną koncepcję motywacji immanentnej przedstawił amerykański psycholog węgierskiego pochodzenia Mihalyi Csikszentmihalyi (1934-2021) (Nęcka, 2023, 178). Wprowadził on pojęcie flow. Opisywał teorię optymalnego doświadczenia, opartej na koncepcji przepływu, tego stanu, kiedy człowiek jest tak pogrążony w swoim zajęciu, że nic innego nie ma znaczenia (Csikszentmihalyi, 1990, 75-77). Metafora fali potrafi oddać istotę tego stanu. Jest to subiektywne odczucie podobne do unoszenia się na fali, kiedy wszystko dzieje się samo, bez wysiłku i w harmonii. Doświadcza się radości, niekiedy euforii, a mimo to, dzięki całkowitemu skupieniu na zadaniu, wykonuje się je na najwyższym poziomie. Nie odczuwa się zmęczenia, które przychodzi dopiero po ukończeniu zadania. (Nęcka 2023, 179). Według Csikszentmihalyi, prawdopodobieństwo wystąpienia stanu przepływu występuje, kiedy pojawia się równowaga między wyzwaniem a umiejętnościami. Zadanie powinno być na tyle wymagające, by zaangażować, ale nie na tyle, by powodować frustrację. Jeśli zadanie jest za trudne pojawia się lęk, jeśli zadanie jest za łatwe, skutkiem będzie nuda.
Flow łatwiej osiągnąć w obszarach, które są zgodne z zainteresowaniami i wartościami osoby. Fenomen przepływu jako chwilowego stanu świadomości różniący się od zwykłej, codziennej świadomości, wiąże się ze stanem głębokiego zaangażowania w aktywność, podczas którego osoba doświadcza zaniku czasu i samego siebie. Uwaga i działanie są zjednoczone. Osoba w stanie flow koncentruje się całkowicie na wykonywanej czynności, nie odczuwa rozdzielenia pomiędzy tym, co robi, a tym co myśli. Pojawia się poczucie zdolność do skutecznego reagowania na to co się dzieje (Csikszentmihalyi & Nakamura, 2018, 102-114).
Kluczowym elementem stanu flow jest to, że jest ono celem samym w sobie. Jest doświadczeniem autotelicznym, co oznacza, że samo w sobie jest nagradzające (Csikszentmihalyi, 1990). Liczy się samo doświadczenie, które jest źródłem przyjemności i satysfakcji, a nie jego efekt. Występują indywidualne różnice w częstości i intensywności osiągania tego stanu, który może być doświadczany w różnych obszarach życia: sporcie, sztuce, pracy zawodowej, codziennych czynnościach. Badania w tym temacie sugerują związek między przepływem a takimi cechami osobowości jak sumienność, poczucie własnej skuteczności, motywacja wewnętrzna. Zwracają uwagę, że podatność na flow może być w pewnym stopniu dziedziczna, a receptory dopaminy D2 w mózgu mogą być związane z tym zjawiskiem (Nakamura, J., & Tse, D. C. (2020)).
Stan flow w tańcu to wyjątkowe doświadczenie. To stan głębokiego zaangażowania w ruch, gdzie ciało i umysł łączą się w harmonijną całość. Taniec jest związany z człowiekiem od początków dziejów. W prymitywnych kulturach był łącznikiem ze światem nadprzyrodzonym. Wykorzystywano go do wejścia w stany zmienionej świadomości i głębokich doświadczeń duchowych. Możliwe, że osiągano wówczas stan flow. Przepływ w tańcu oparty jest na indywidualnej percepcji i doświadczeniu tancerza. Zapominając o otoczeniu i czasie tancerz zanurza się całkowicie w ruchu doświadczając poczucia płynności, lekkości, swobody i wolności. Przepływ, który uwalnia od ograniczeń, pozwala na swobodne eksperymentowanie wspierając kreatywność i tworzenie nowych rozwiązań ruchowych. Pozwala na doskonalenie umiejętności tanecznych. W stanie przepływu, tancerz lepiej odczuwa swoje ciało i kontroluje ruchy. Zwiększa wiarę we własne umiejętności, co zachęca do eksplorowania i odważnego prezentowania swojej kreacji. Tancerz całkowicie pochłonięty tańcem odczuwa wielką radość i satysfakcję z procesu twórczego. Badania potwierdzają, że taniec w stanie przepływu może być narzędziem do głębszego poznania i wyrażania siebie (Gang, Y., & Zhang, B. (2024)). To fenomen, który pozwala tancerzom w pełni realizować swój potencjał artystyczny i emocjonalny.
Stan flow jest wyjątkowym doświadczeniem, jakie człowiek przeżywa. Wywołuje stan głębokiej satysfakcji i szczęścia, który może stać się punktem zwrotnym w naszym życiu. Osoby w stanie flow osiągają lepsze wyniki. Sukcesy w zadaniach, w których pojawia się flow podnoszą wiarę we własne możliwości. Zgłębianie tego fenomenu i wchodzenia w ten stan mogą przyczynić się do rozwoju potencjału osobistego i większej satysfakcji i radości w życiu.
Literatura Cytowana
Nęcka, E. (2023). Psychologia: wprowadzenie (Wydawnictwo Naukowe Scholar, Ed.).
Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Csikszentmihalyi, M., & Nakamura, J. (2018). Flow, altered states of consciousness, and
human evolution. Journal of Consciousness Studies, 25(11-12), 102-114.
Nakamura, J., & Tse, D. C. (2020). Flow: Expression and applications. The Wiley
encyclopedia of personality and individual differences: Clinical, applied, and
cross‐cultural research, 551-556.
Czikszentmihalyi, M. (1990). Flow: The psychology of optimal experience (pp. 75-77). New
York: Harper & Row.
Gang, Y., & Zhang, B. (2024). Investigating the Relationship Between Dance Flow and
Improvisation. Art and Society, 3(5), 72-78.